Category КЫРГЫЗЧА

Кирпигинен тырмагынын учуна чейин боёнуп  алган 14-16 жашар  кызды кѳргѳндѳ аргасыздан кѳңүл бѳлүп,  анын жапжаш  жүзүндѳ боёктун  канчалык  жарашпай калганын байкайсың. Боенгон  жаш кыздын  бети  жасалма, ылайыксыз  кѳрүнѳт. Кыз ѳзүнүн татынакай наристе жүзүн,  жаштык  жагымдуулугун боёкко бастырып алганын байкабайт, ошондо «Жазга боёктун кереги не» деген макалды эстейсиң.

Бүткүл дүйнѳлүк  изилдѳѳлѳрдүн маалыматы   боюнча  биздин ѳлкѳ китепти  эң  аз  окуган  ѳлкѳ  болуп  катталганы бизди күйүндүрбѳй койбосо керек. Окуучуларыбыз  билим берүү  тармагында да кѳп жылдардан  бери  бардык ѳлкѳлѳрдѳн  артта калып, билимибиздин  толук  болбой  жатканын  ачуу  болсо  да  мойнубузга  алуубуз  керек.  Сурамжылоо  боюнча  кѳпчүлүк ата-энелерден: «Балаңызга  китеп  алып  бересизби?» ,-деген суроо  узатышса; -Кийимине  зорго  жеткизип жатамын.-деген  жооптор  алынган. Албетте,  бул  жерде  ата – энелер  баарына  күнѳѳлүү эмес.

    Ош  шаарында эле эмес, айылдарда деле  азыркы  учурда   кооптуу  иштерге  жаш  ѳспүрүмдѳрдүн аралашып атышкандыгы  кейитет. Мындай иштердин кѳпчүлүгү учурда  ата-энелеринин   соода- сатык  иштери  менен алыска  кетип,  балдарынын кароосуз калгандыгынан   келип  чыгууда.   Ата-эне балдарын ата-энесине же туугандарына ташташат, алар балдарга ѳз ата-энесиндей   кѳңүл бѳлѳ албай калат, же балдардын кѳңүлүнѳ  тийбесин деп катуу айталышпайт. Натыйжада  айрым балдарга  жакшы  кѳңүл  бурулбай, кѳзѳмѳлдүн жоктугунан  кээ бирлери  начар чѳйрѳгѳ аралашып, айрымдары уурулукка барып, баңгиликке берилип кетүү да ошондой учурда болууда. Туура, баласын  ата-эне  ишенчиликтүү   колдорго  тапшырып, жакшы окуп, жакшы тарбия алып ѳсүп жаткан балдар да бар...

Ош шаарында ири бий топтору кѳп. Атап айтсак «Step by step» «Назик» «Шайыр» жана башка кѳптѳгѳн бий топтору бар. Алардын баары талантуу балдар, кыздар экендигине  күбѳ болуп келүүдѳбүз. Мээрим  балдар  билим   борборунда  кѳптѳгѳн  ийримдер  бар. Куурчак  театры, тай-цзи, комуз, сүрѳт, кол ѳнѳрчүлүк, бий  жана  башка ийримдердер  иштейт.  «Дидар» бий  тобу  2008-жылы Мээрим  балдар  билим  борборунда  түзүлгѳн.  Топтун  жетекчиси  Исакова  Жаңылай. Бий  тобуна  ар  кайсы  мектептен  бийге  шыктуу, ар  кайсы  жаштагы  кыздар  катыша  алат. Ю.А.Гагарин атындагы мектебинен  Мухтардин  кызы  Айгерим  катышып, ѳз  ѳнѳрүн  кѳрсѳтүп келет.

Ош шаарындагы Ю.А.Гагарин атындагы мектебинин мыкты окуган  окуучуларына  стипендия берилип, кубанычтары койнуна батпай турушкан кездери. Бул демилгени ѳздѳрү чет ѳлкѳдѳ иштеп жүрүшкѳн ишкер байкелер каржылоодо. Бул жаңылыкты уккан кѳптѳгѳн  окуучулар сабактардан мыкты окууга колдорунан келишинче аракет кылышууда. Байкелердин айтымында бул окуучулардын алдыга умтулуусуна демилге түзѳт.

Бекназар Ысабек уулу  №17-Ю.А...

Ош шаарындагы Ю.А.Гагарин атындагы мектеп гимназиясында жылдын башынан   эле мектеп менен биргеликте балдар бакчасы иштеп жатат. №17-Ю.А.Гагарин мектебинин мугалимдеринин айтымына караганда окуучулар балдар бакчасын аяктаган соң мектеп комплексине 1-класска которулуп, ѳз билимдерин улантышат. Мектеп мугалимдеринин айтымында “Бул балдардын билиминин бир калыпта ѳсүүсүнѳ ѳбѳлгѳ түзѳт”- дешет алар. Балдар бакчасында орус тилиндеги класстык бѳлүмдѳр да ачылган...

Жакында окуу жылы аяктап, «Акыркы коңгуроо» кагылат. Быйылкы окуу жылынын аякташына байланыштуу жакында  Ош шаарындагы  54 мектептин директорлору жана ата-энелер комиттеттеринин ѳкүлдѳрү, укук коргоо органдарынын  ѳкүлдѳрү   катышкан жыйын болуп, ал жыйында  25-май, акыркы коңгуроону ѳткѳрүүнүн тартиби талкууланды . Быйылкы окуу жылында шаардын мектептерин 2 миңден ашык бүтүрүүчүлѳр аякташууда.

Басма сѳз эркиндигинин Эл аралык күнүнѳ карата  5-май күнү  Оштун журналисттери  Ош кыргыз улуттук драмалык театрынын жанындагы  Журналисттер аллеясында  ишембилик ѳткѳрүштү.  Ишембиликте аллея шыпырылып, тазаланып, эки жаңы отургуч коюлуп, былтыркы отургучтар да  сырдалды. Белгилеп кетүүчү жагдай,  бул аллеяга ѳткѳн жылы  «Журналисттер»  коомдук бирикмесинин демилгеси,  Сѳз эркиндигин коргоо  боюнча Эл аралык ассоциациасынын (IFEX)  колдоосу менен 100гѳ жакын арча отургузулуп, эки отургуч коюлган. Бул күнү ѳткѳрүлгѳн ишембиликке  мектеп окуучуларынын «Данек» гезитинин журналисттери  да катышышты...

Замир Арыкбаев. Белгилүү ырчылардын бири Замир Арыкбаев кичинесинен эле тентектигин жашырбайт. Үй бүлѳдѳ 3 эркек, 2 кыздын ортончусу Замир 6 жашынан тартып классында атаман болуп, татынакай кыздарга тийишип, кѳп уруш угуп, таяк жеген. Алардын ата-энеси келип урушуп кетчү. Аз убакыт ѳткѳндѳн  кийин мурдакы кѳрүнүш кайра кайталанчу. 2-классында 11-класстагы кызга тийишип таяк жеп, жеңеси куткарып калганын жылмаю менен эстейт. Ал эми алгач сүйүүсү 9-классында болгон. Аны 11-класска чейин жакшы кѳрүп,  жоопсуз сүйүүдѳн  улам ал кызга жеткен эмес.

Атагы алыска тараган «Күүгүм» тасмасы жарыкка чыгаары менен ѳтѳ белгилүүлүктүн туу чокусуна жетип, күн ѳтсѳ да эл оозунан түшпѳй кайрадан жаңы жыйынтыктар жана бѳлүмдѳрү менен бүт дүйнѳнү  кубандырып  келет. Ал тасманын кантип жаралганына кѳңүл бѳлѳлү.

Оштогу  «Сема» лицейинин бүтүрүүчүлѳрү Ислам Камилов жана Эламан Тилеков  Грузияда ѳткѳн 35 мамлекеттин окуучулары катышкан  Эл аралык олимпиадада  Химия сабагы боюнча  1- орунга татыктуу болушуп, Алтын медаль менен кайтышты. Экѳѳ тең аталган лицейдин 11 «Б»-классынын окуучулары. «Бул медаль бизге дем берди, биз мындан да мыкты ийгиликтерди жарата алаарыбызга ишенип кайттык. Мектепти аяктаган соң чет мамлекеттен билим алып, мыкты адистик алып, келечекте Кыргызстаныбыздын  экономикасын кѳтѳрүүгѳ  ѳз салымыбызды кошсок деген ниетибиз бар»,-дешти алар. Экѳѳ тең Алай районунун алыскы айылдарында, жѳнѳкѳй үй бүлѳдѳ чоңойгон балдар. Экѳѳнүн тең эки сабактан 4 деген баалары бар, калганынын бардыгы «5».

2011-2012-окуу жылында шаардын мектептеринде 3112 педагог таалим тарбия берип жатышат. Шаардагы 15 мугалимге “Кыргыз республикасынын билим берүусүнѳ эмгек сиңирген мугалим“деген ардактуу наам берилген, 455 мугалим жана тарбиячы “Билим берүүнүн мыктысы наамына татыктуу болушкан. 2010-2011-окуу жылында шаардын мектептерине  284 адис зарыл болсо, иш жүзүндѳ 600 адис кабыл алынган.

«Жаратылыш кандай кооз»

Кучагын жайган бизге жаратылыш,

Кандай кооз, кубанычтуу айланабыз.

Кубанып, кѳргѳн сайын айлананы,

Талыкпай мээнет кылып, биз жашайбыз.

Дастанбек кызы Адила №2 Карл Маркс атындагы  мектебинин 5-В классынын алдыңкы окуучуларынын бири. Бош убактысын ыр жазуу менен ѳткѳрѳт

Жаз айы

Жаркырап нуруңду чачасың,

Жаз айы гүлдѳрдү ачасың.

Жадырап биз күлүп, ойносок,

Жамалың жайкалтып жатасың.

Кубанып, майрамды ѳткѳрүп,

Тособуз майрамды жаркырап.

Кубана баарыбыз ойносок,

Жаз айы ансайын кулпурат.

(жомок)

Илгери, илгери бир кемпир-чал болуптур. Алардын үч кызы болгон. Ал үч кыз бири- биринен ѳткѳн сулуу болушкан экен.  Бул үй бүлѳ кайгы- капасы жок, бактылуу жашашыптыр. Бир күнү күтүүсүз окуя болду. Ал окуя мындайча болгон экен. Жаз айлары болчу. Үч кыз токойго козу карын тергени кетишиптир. Бирок кечинде үйлѳрүнѳ кайтып келишпептир. Ата-энесинин тынчы кетип, бардык жактан издеп, бирок таба алышпайт. Ошентип айлар, жылдар ѳтѳт. Кыздардан болсо дайын жок. Ата-энеси  үмүттѳрүн үзүшѳт.

Топ-бул эң тараган оюндагы буюм. Эң белгилүү бул балдардын сүйүктүү оюнундагы футбол тобу. Ал топ менен балдар ойноп, ары-бери тээп жарышат. Топтун кѳп убакытка сапаты жоголбош үчүн, аны тураа тандаш керек. Спортзалда же чѳптѳ ойной турган болсо, чын териден тигилген топту ойнош керек. Асфальтта болсо, резинадан жасалган топ тураа келет. А топ жарылып калса эмне кылыш керек болсочу? Ѳзү топту этияттап ойнош керек. Эгерде топ жарылса, жарылган жерди кирин  сүргүч (наждачка) менен тазалап жана ошол жерге клейди үстүнѳ тегиз куюп, жарылган жердин кѳлѳмүнѳн чоңуурак резинаны жабыштырыш керек. Жарым саат жабышкан жерди кармап туруп, топту ойной берсе болот...

Түн ичи кызыктай түш кѳргѳн апенди таң атаар замат байдын үйүнѳ келет .Таң калган бай:  Сага эмне болду апенди.-десе, .Апенди минтип сѳзүн баштаптыр:-ээх байым, карызга акча берип, кайра кайтарып ала албай жатам. -Кимге бердин эле? -Сизге да байым,-дейт Апенди. –Кандайча? деп  бай чочуп кетет. –Түнү түшүмдѳ экѳѳбүз үйлѳрүбүздү алмаштырып, мен үстүнѳ 100 алтын дилде кошуп берипмин.Чочуп ойгонсом үйүмдѳ эле жатыптырмын, бирок сизге берген 100 дилдемден дайын жок .Ошолорду кайтарып берүүңүздү ѳтүнѳм,-дептир,-Апенди...

Кирпи

Билесиңерби достор,   кирпинин салмагы 800 грамм гана чыгып. куйругунун узундугу 3 сантиметрге гана жетет . Ал эми анын тиштеринин саны 36 болот экен. Түстѳрдү адам сыяктуу ажырата алганга жѳндѳмдүү келишип,  туулгандан бир нече саат ѳткѳн соң ийнелери чыга баштайт .Ийнесинин узундугу 3 сантиметрге жетет .Бир эле кирпинин 3 миңден 6 миңге  чейин ийнеси болот.

                                                                                                                                       ...