Category КЫРГЫЗЧА

Сүрѳттѳ Ош шаарындагы  Ага Хан мектебинин 11-«С» классынын  мыкты окуучусу Нуржан  Адиева кенже класстын окуучуларына эмгек сабагынан кѳмѳк кѳрсѳтүү учурунда

Колизей, же болбосо Флавиевдердин  амфитеатры байыркы Римдин  архитектуралык эстелиги, укмуштуудай чоң, байыркы дүйнѳлүк  курулуштардын бири болгон. Римдеги бул эн чоң имаратты куруу 8 жыл убакытка  созулган жана ал император Флавиевдердин династиясына тиешелүү болгон. Ал  биздин замандагы император Веспасиан убагында 72-жылы башталып, 80-жылы анын уулу император Тит тарабынан ишке киргизилген.

Боорсок – кыргыздын улуттук даамдарынын бири. Боорсок көбүнчө тойлордо, майрамдарда, аштарда бышырылат. Боорсоктун кеңири тараган түрү – чарчы боорсок. Каймак же майонез, кумшекер, сүт, ачыткы кошуп жумшагыраак кылып камыр жууруп, жылуу ороп 1-2 саатка тыныктырабыз. Жумшак жуурулуп, ачытылган камырдан чактап үзүп алып, жукартып жаят (калыңдыгы 0,5 сантиметрдей), узатасынан тилет (туурасы 3-4 сантиметрдей). Ар бир тилимди кыйгачынан чарчылап кесет, казандагы кайнап жаткан майга аз-аздан салып, депкир менен аралаштырып кызарта бышырат. Бышкан боорсокту сүзүп алып, майын сарыктырып, идишке салат. Тоборсутуш үчүн дасторкондун бетине бир азга жайып коёт.

Кийимдери тургай беттери жуулбай, чачтары үрпѳйүп, кийимдери жыртылып, жүдѳгѳн балдарды кѳчѳдѳн кѳп кѳрѳбүз. Алардын дээрлик бардыгы тилемчилик кылып, жертѳлѳлѳрдѳ, жылытуу түтүкчѳлѳрү ѳткѳн жерлерде жашашат. Кѳпчүлүгү үйлѳрүнѳн качып, кѳрүнгѳн жерде жашап кѳнүп  калган балдар. Алардын качып кеткенине жакындары кѳнүп калгандыктанбы, эч ким деле издебейт. Үйдөн качкан балдардын бардыгы тилемчилик жасашат, кѳпчүлүгү тапкан акчаларын компьютердик оюндарга коротушат  «Көчө балдарынын» саны жылдан жылга көбөйүп баратканын милиция кызматкерлери билдиришти. Өзүбүз деле көчөдөн тилемчилик кылышып, же жаш экендиктерине карабастан акча таап, жан багыш үчүн иштеп жүрүшкөн балдарды көп кезиктиребиз. Ѳзгѳчѳ ѳзү кичинекей туруп, кыйраңдап чоң арабадагы жүктү эптеп сүйрѳп бара жаткан киичинекей баланы кѳргѳндѳ ичим ачышат.

Жашы жете элек балдар арасында кылмыштуулуктун алдын алуу, аны ботурбоо, ага каршы күрѳшүү бул бир гана мектеп, билим берүү бѳлүмүнүн, же укук коргоо органдарынын гана милдети эмес. Бул баарыбыздын милдетибиз. Жаш ѳспүрүмдѳрдүн тарбиясына ѳзгѳчѳ маани берип, анын келечекте кылмыш жолуна түшпѳй, бекем ден соолукта ѳсүп, сапаттуу билим алуусуна шарт түзүп берүүбүз зарыл. Балдар биздин келечегибиз, алардын тарбиясына, келечегине баарыбыз жоопкербиз,-дейт Алай районунун прокурору  Сүйүн Сатыбалдиев.

Журналист болууну самайсыңбы?

Интернет–журналистика мектебине жазыл!

«Youth of Osh» коомдук бирикмеси журналистика мектебине чакырат.

Окуу жүргүзүлүп жаткан мезгилден баштап жазган макалаң www.kloop.kg сайтына жайгаштырылат. Окутуу практика менен айкалыштырылат.

Үч ай ичинде:

макала (жаңылык) жазуу ыкмалары;

журналистикада Интернет–куралдарын колдонуу;

этика жана медиа мыйзамдары;

макала үчүн фотосүрөт;

аудио жана видео файлдар менен иштөө үйрөтүлөт...

Биз билгенден «Собачка» деп аталган @ символу негизинен электрондук адрестерде колдонулат. Бул символдун келип чыгышы боюнча бир катар маалыматтар бар. Алардын бирине токтолсок бул белги биринчи ирээт Флоренцияга жакын жерде соода документинде пайдаланылган. Ошондой дагы бир документтердин биринде, 1536 –жылы Испанияга келген соода кораблдери жѳнүндѳ айтылган. Ал жерде бул белги «кѳлѳм бирдиги» катары пайдаланылган. Ушундай эле дагы бир маалымат боюнча бул белги англис тилинде «тѳлѳм» документтеринде пайдаланылган. Кандай дегенибиз менен бардык мамлекеттерде бул белги расмий түрдѳ ѳлчѳм бирдиги, же товардын баасын билдирген коммерциялык символ болгон.

Менин ардактуу классташым жана досум

Адинов Дѳѳлѳттүн 26-март туулган күнү менен куттуктайм.

Бир ак гүл жѳнѳттүм,

Тамырында береке.

Жалбырагында сый,

Сабагында бакыт.

Жытында бейиш,

Ѳзѳгүндѳ ѳзгѳчѳ сулуу

Турмушуңда ушундай  кереметтүулүктү, чың ден соолук, узун ѳмүр, окууларыңа ийгиликтерди каалайм

                                                    Классташың  Элнура

Кѳрүнгѳн  байдын малын багып, эртели кеч кѳл жээгинде балалыгын ѳткѳргѳн   Исанын наристе дүйнѳсүнѳ чагылгандын отундай жарк эткен бир окуя катуу таасир этет. Оо дүйнѳгѳ узаган ооруулу аялдын аянычтуу жүзү, жан чыдатпаган ыйы кѳкүрѳгүндѳ калат. Эмне үчүн адам ооруйт? Эмне үчүн ооруган адам азап тартат,- деп апасын жоктогон балдардын ыйына, чоңдордун кошогуна кѳчѳт сезими эбегейсиз сыздайт. Ошондо жан дүйнѳсүнѳ тилек бүчүр жарат.

Гепард

Эң шамдагай жаныбар –гепард. Ал ааламдагы бардык жаныбарларды кубалап жете алат. Саатына жүз чакырымдан ашык чуркай алат. Африканын токойлорунда, Каспий жана Арал деңизинин жээктериде жашашат. Чындыгында алар кѳп санда эмес. Мамлекеттик корукка алынган.

 Азыркы учурда кѳптѳгѳн коомдук жайларда тазалык сакталбагандыктан ар түрдүү оорулар  келип чыгууда. Окуучулар ар түрдүү сарык окшогон жугуштуу оорулар менен ооруп калган учурлар да кѳп. Бул албетте,  окуучулардын ден соолугуна  залал келтирет  жана сабактарды кѳп калтырууга себеп болот.”Оорунун алдын албаса ѳлүм ашкере кылат”,- деп куру бекер айтылбаса керек. Ушул жагдайдан улам мен ѳзүм окуган  Ю.А.Гагарин атындагы мектебинин  мугалимдери, окуучулары арасында сурамжылоо жүргүздүм. 5-Б.классынын класс жетекчиси Асыранова Таннур эжекеге кайрылдым: -Биздин ашкана талапка жооп береби, ѳз оюңузду айтып койбойсузбу?

Coca-Cola

 Достор, биз баарыбыз  жакшы кѳрүп, ичип жүргѳн Coca-Cola дүйнѳдѳ эң белгилүү газдалган суусундук.  Кымбат жана алдыда болгон бренддердин бири болуп эсептелет, бирок ден соолукка эң зыяндуу ичимдик деп саналат. Эмне себептен? Ден соолукка кандай таасир этет? Эмнелерден жасалат? Эмне себептен кѳпчүлүк адамдар бул суусундукту ичишет?

 Биринчи бул макаланы жазуудан мурун 12 окуучуга «мектепте бирдей форма кийүүгѳ кандай карайсыз» деген суроо узаттым .Суроомдун жообуна жалаң гана  «жакшы болот эле», «каршы эмесмин» деген гана сѳздѳрдү уга алдым. Бирок окуучулардын дээрлик бардыгы мектепте жоолук оронууну колдобой турганын айтышты. Мейли, алар каалашса кѳчѳдѳ, үйлѳрүндѳ  оронуп жүрѳ беришсин, бирок мектепке оронуп келишкенине каршыбыз деген пикирлерин билдиришти.

Мультфильмдер-ѳсүп келе жаткан баланы тарбиялоочу эң жеткиликтүү курал. Андагы ар бир окуя баланын психологиясына ѳзгѳчѳ таасир берет жана коомду ошол кѳргѳн фильмдер аркылуу кабыл алышат. Мультфильмдеги каармандар жеткинчекке ѳзүн алып жүрүүнүн ар тараптуу багыттарын кѳрсѳтѳт. Ошолор аркылуу жаман менен жакшыны, боорукердик менен ташбоордукту айырмалай алышат.  Бѳбѳк ѳзүн сүйүктүү каарманына окшотот да анын кыймылын, кылган ишин, кылыктарын аткара баштайт. Ошондой эле мультфильм баланын аң сезимине, ой жүгүртүүсүнѳ, дүйнѳ таанымына түздѳн-түз таасирин тийгизет.

Дүйнѳдѳ кѳпчүлүгүбүз билбеген кызыктар кѳп. Ар бир материктин ѳзүнѳ гана мүнѳздүү ѳзгѳчѳлүгү бар. Мисалы биз бүгүн сѳз кыла турган Австралия мамлекетинде бардыгы тетири. Ал ѳлкѳдѳ Жаңы жыл жайдын эң ысык күнүндѳ, июлда  белгиленет. Эң суук жери Түндүгүндѳ эмес, Түштүгүндѳ. Күн Түндүктѳн тийип турганда Түштүгүндѳ кѳлѳкѳ түшүп турат. Түштүгүнѳ күн тийгенде  Түндүгүнѳ кѳлѳкѳ түшѳт. Австралия Жашыл континент деп аталганы менен, жер жүзүндѳгү эң кургак жана жайдак материк. Жердин ¾ бѳлүгү жетиштүү нымдалбайт жана жайдак талаалар саргыч кызыл түскѳ боелуп турат. Түштүк Африкага жана  Түштүк Америкага салыштырмалуу Австралия батыштан чыгышты карай созулуп жайгашкан. Андыктан ал жердин Түштүк жарым шарындагы   эң ысык  бѳлүгү деп эсептелет. Австралияда бир канча жылдар бою жамгыр болбогон райондор бар. Ошол эле учурда жер үстүнѳ караганда жер астында суулар кѳп. Бул жерде суу табигый күч менен атырылып чыккан 6 миңден ашык ар кандай артезиан кудуктары бар.

Апендиге апасы кошунасыныкынан май сурап келчи.-дейт. Апенди чыныны кѳтѳрүп  кошунаныкынан май сураганы барат. Кошунасы чыныга  толтуруп май куят. Апенди бул жагына дагы деп түбүнѳ дагы май куйдурмакчы болгондо чынынын ичиндеги май тѳгүлүп калат. Кошунасы чынынын түбүнѳ да май куюп  берет таңданып. Апенди майды апасына алпарат. Ушунча элеби,-дейт  апасы чынынын түбүндѳгү майды кѳрүп. Жок, бул жагында дагы бар,-деп чыныны аңтарганда чынынын түбүндѳгү майы дагы тѳгүлүп, майсыз калышат...

Сүмөлөктүн келип чыгышы жөнүндө ар кандай уламалар айтылат. Алсак, алардын биринде: “Илгери өткөн заманда, жаркыраган жаздын алгачкы айында калкты ачарчылык каптайт. Эл ичинде өлүм-житим көп болот. Элдин айласы куруп, самандай сапырылат. Эл тентийт. Тамак сурап чыркыраган балдардын үндөрү басылбайт. Энелеринин айлалары кетип, аргалары түгөнөт. Мындай учурда адамдан амал качып кутулбайт тура. Мээрман энелер бир ойго келишип, ар кимиси колдорунда болгон тамак-аштарын ортого чыгарышат. Бирөөсү бир чымчым унун, экинчиси бир кашык майын, үчүнчүсү бир ууч талканын, дагы бирөөлөрү үч-төрт өрүктүн кагын ж.б чогултушат.